Sztuczna inteligencja, choć obiecująca w kontekście innowacji, rodzi poważne obawy dotyczące przyszłości rynku pracy. Coraz głośniej mówi się o ryzyku masowych zwolnień, które mogą wpłynąć na wielką część zatrudnionych, a w konsekwencji pogłębić społeczne nierówności. Jakie są realne opcje, by uczynić technologię sojusznikiem pracowników, a nie zagrożeniem? Sprawdźmy, jakie wyzwania i możliwości stawia przed nami rozwój AI.
Coraz więcej obaw wokół sztucznej inteligencji dotyczy nie bańki spekulacyjnej, lecz masowych zwolnień pracowników
Choć debata publiczna na temat sztucznej inteligencji (AI) często skupia się na ryzyku powstania bańki spekulacyjnej czy wyścigu technologicznych gigantów o najnowsze osiągnięcia, wielu ludzi na całym świecie martwi się przede wszystkim o stabilność rynku pracy. Pracownicy, zwłaszcza młodzi, widzą w AI potencjalne zagrożenie dla miejsc pracy – prognozy wskazują, że nawet połowa stanowisk na poziomie podstawowym może zniknąć w przeciągu najbliższych lat. Ten scenariusz nie tylko zwiększa bezrobocie, ale również potęguje istniejące nierówności dochodowe, tworząc nową klasę społeczno-ekonomiczną wykluczonych.
Daron Acemoglu, noblista i ekonomista z MIT, wskazuje na dwie drogi rozwoju AI: przeciwną interesom pracowników, nastawioną na maksymalizację automatyzacji i redukcję etatów, oraz sprzyjającą podnoszeniu kompetencji pracowników i wzmacnianiu ich pozycji na rynku. Niestety, obecnie dominująca jest pierwsza – tzw. „anti-worker route” – co oznacza coraz większe eliminowanie miejsc pracy na rzecz automatyzacji, co może przynieść katastrofalne skutki społeczne.
Pro-worker AI jako szansa na zrównoważony rozwój rynku pracy
Alternatywa w postaci „pro-worker AI” zakłada współpracę ludzi z technologią, gdzie AI wspiera rozwijanie umiejętności pracowników, zwiększa ich produktywność i wartość na rynku pracy. Taki model wymaga jednak aktywnego zaangażowania rządów i społeczeństwa obywatelskiego w kreowanie polityk regulujących rozwój technologii. Przykłady z Niemiec i krajów skandynawskich pokazują, że współdziałanie sektora przemysłowego, związków zawodowych i władz może sprzyjać wprowadzeniu rozwiązań łagodzących negatywne skutki automatyzacji.
Aktualna polityka w Stanach Zjednoczonych ilustruje, jak zróżnicowana może być droga rozwoju AI
Administracja Bidena podjęła próby ochrony pracowników poprzez ograniczenia w masowym nadzorze AI czy działania mające na celu zmniejszenie jego szkodliwego wpływu, ale ich zasięg był ograniczony. Po powrocie Donalda Trumpa do Białego Domu, wysiłki te zostały w dużej mierze cofnięte, a firmy technologiczne zyskały niemal pełną swobodę działania bez większej kontroli wobec interesów pracowników.
Konsekwencje społeczno-gospodarcze i propozycje polityczne
Masowe zwolnienia wywołane przez AI mogą doprowadzić do poważnego kryzysu – nie tylko z powodu utraty pracy, ale także poprzez zagrożenia dla systemów opieki zdrowotnej, uzależnionych w dużej mierze od zatrudnienia. Konieczne jest odejście od modelu, w którym ubezpieczenie zdrowotne jest związane z pracą, na rzecz powszechnego dostępu do opieki zdrowotnej, na przykład poprzez system „Medicare for All”.
Innym rozwiązaniem jest skrócenie czasu pracy do czterech dni przy zachowaniu wynagrodzenia, co pozwoliłoby na sprawiedliwsze dzielenie się pracą i korzyściami płynącymi z AI. Ponadto, rozszerzone i lepiej finansowane programy przekwalifikowania pracowników stanowią klucz do łagodzenia negatywnych skutków automatyzacji.
Niektórzy menedżerowie i eksperci wskazują na potrzebę wprowadzenia dochodu podstawowego (UBI) jako formy zabezpieczenia w obliczu utraty pracy. Krytycy podkreślają jednak, że obecne propozycje są zbyt skąpe i obejmują także osoby, które wciąż pracują, dlatego bardziej efektywne oraz sprawiedliwe byłoby wzmocnienie systemów ubezpieczeń dla bezrobotnych.
Finansowanie tych rozwiązań wymaga zwiększenia opodatkowania najbogatszych, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że rozwój AI znacząco zwiększa majątek już najzamożniejszych. To także gwarancja stworzenia silniejszej siatki bezpieczeństwa społecznego i zrównoważonego rozwoju gospodarczego.
Znaczenie udziału pracowników w kształtowaniu AI i przyszłości rynku pracy
Kluczowym elementem jest zapewnienie pracownikom realnego głosu w procesach decyzyjnych dotyczących AI. Opór wobec tego postulatu ze strony niektórych wpływowych polityków oraz głównych graczy technologicznych stawia pod znakiem zapytania społecznie odpowiedzialny rozwój sztucznej inteligencji. Historyczne przykłady, takie jak program elektryfikacji w czasach Roosevelta, dowodzą, że państwo może i powinno wspierać rozwój technologiczny w sposób sprzyjający szerokiemu dobrobytowi.
Obecna sytuacja to wyzwanie dla ruchów społecznych, które muszą wywrzeć nacisk na polityków i przedsiębiorstwa, aby AI stała się narzędziem zwiększającym szanse pracowników, a nie jedynie źródłem maksymalizacji zysków kosztem zatrudnienia i społeczeństwa. Tylko świadoma, oddolna presja zapewni, że przyszłość będzie bardziej sprawiedliwa i inkluzywna dla wszystkich uczestników rynku pracy.
Oryginalny tekst: Most people aren’t fretting about an AI bubble. What they fear is mass layoffs | Steven Greenhouse | The Guardian